Æskuminningar Sigrúnar

 

Æskuminningar frá Trölló.

Sigrún Þórarinsdóttir.

 

Flutt á ættarmóti Brúarlandsfólksins sem haldið var á Hvammstanga í júlí 2008.

 

Að vísu hef ég bætt við þessa grein því sem ég sleppti á ættarmótinu, mér fannst pistillinn orðinn full langur. En þar sem að fólki fannst hann svo óskaplega góður, þá ákvað ég að láta flakka það sem ekki var sagt. Ein góð með sig!

 

Fyrst af öllu vil ég þakka Teiti Stefánssyni frænda fyrir að kasta boltanum til mín. Ekki misskilja mig frændi mér þykir það ekki leitt!

Ykkur hinum til fróðleiks en þá var upphaflega farið þess á leit við Teit að skrifa nokkur minningarbrot um ömmu og afa. Hann frábað sér það benti á mig og taldi trúlegt að ég hefði frá öðruvísi atburðum að segja en margur annar þar sem ég ólst upp á sömu þúfu og amma og afi. Það má vel vera, kemur fljótlega í ljós!

 

Þegar ég settist niður þyrluðust minningarnar upp á yfirborðið, ekki bara um ömmu og afa heldur einnig um Brúarlandssystkin og okkur börnin þeirra sem mér finnst ekki síður merkilegt að setja á blað.

 

Ég man ekki eftir neinu leiðinlegu frá Trölló nema því  þegar ég og Þóranna frænka sátum inn  í stofu og afi var með okkur í aukatímum í reikningi hm! Þóranna var nú skarpari en ég í þeirri grein. Við vorum ekki að nenna þessu, einbeittum okkur ekkert að náminu. Afi pollrólegur setti upp reikningsdæmin eða var með gömul próf, gekk síðan hring eftir hring í kringum borðið með hendur fyrir aftan bak á milli þess sem hann reykti pípuna. Við grettum okkur í bakið á honum ekki sáttar. Í minningunni eru þetta margir dagar og klukkutímar og auðvitað alltaf blíðviðri.

 

Oft langaði okkur frænkunum að vera með í prakkarastrikum í skólanum en það var allt annað en auðvelt…. afi skólastjórinn, pabbi kennari og allt kennaraliðið meira og minna í heimsókn á báðum heimilunum. Maður varð að haga sér!

 

Mér fannst Tröllagil rosalega stórt hús og flott hæð og ris. Húsgögnin í stofunni eins og í höll, rautt sófasett, glerhurðir og speglar á skápunum enda var mjög vel um þau gengið.

Við bjuggum hjá ömmu og afa fyrstu 5-6 æviárin mín. Foreldrar mínir byggðu síðan stórt og fallegt  hús rúma 52 fm. á sömu lóð og Trölló sem hlaut nafnið Dvergagil, Dvergó. Mig minnir að amma hafi gefið húsinu þetta nafn með vísun til stráka skarans.

Það fór vel um okkur 7 í Dergó, nóg leikpláss!  Kalli var ekki fæddur.

Nú þar sem ég var hálfa mínútu að hlaupa á milli húsanna þá varði ég löngum stundum hjá ömmu og afa. Oftar en ekki athugaði ég hvað væri í matinn hjá þeim, borðaði ef mér leist vel á matseðilinn, fór svo heim og borðaði þar líka. Hnellin hvað!!

 

 

Amma og afi voru samrýmd hjón,  umhyggjan og ástúðin skein úr andlitum þeirra. Afi kyssti ömmu alltaf fyrir matinn og var það mikil athöfn í mínum augum, amma tók munnþurrkuna og nánast húðfletti sig áður en afi kom og kyssti hana, ég sat og geiflaði mig alla og hermdi etir þeim, þá var oft hlegið.

Á virkum dögum voru notaðar grænköflóttar munnþurrkur við borðhaldið með servéttu hringjum sem gerðir voru úr plast perlum, með matnum var drukkið sódavatn. Á sunnudögum hvítar munnþurrkur oft dúkað borð, afi drakk þá pilsner ég alltaf “sínalkó”amma stundum, en hún fékk sér oftast sódavatn eða smá pilsner. Á hátíðisdögum undantekningalaust dekkað borð í stofunni.    

 

Ég hef nú heyrt því fleygt að sumir í fjölskyldunni viðhaldi enn sunnudags-hefðinni dúki borð noti spariglös og fleira!      Er það ekki annars Bonga mín?

 

Amma var hláturmild kona, þar sem hún var mjög frjálslega vaxin þá hristist hún öll þegar hún hló sem varð til þess að ég fékk oft hláturskast og þegar ég benti henni á þetta þá hló hún ennþá meira. Ég gat alltaf sprellað í henni og reyndar í þeim báðum.

Hún var pjöttuð og fín með sig. Var oftast í morgunslopp fyrir hádegi skipti síðan yfir í betri föt ef að vera kynni að gesti bæri að garði en það er óhætt að segja að gestkvæmt hafi verið á Trölló. Á sunnuögum var hún ennþá fínni. Upphlutinn og  peysufötin fór hún í þegar tækifæri gafst. Ég man enn eftir ískrinu í keðjunni þegar hún herti kotið á upphlutnum að sér. Henni fannst peysufötin vera meiri viðhafnarbúningur. Þegar hún var fullklædd þá var punkturinn yfir “iið” vellyktandið 4711.

Oh, hvað mér fannst hún fín og falleg!

 

Fætur ömmu voru mjög slæmir, fótasár á báðum öklum og fæturnir reyrðir upp fyrir hné þó lét hún það ekki aftra sér. Hún sat við eldhússtörfin, ég  man eftir henni sitjandi á kolli við að skúra eldhúsgólfið. Hún gekk ávalt við staf.

Hún lá ekki ósjaldan á sjúkrahúsi vegna sáranna bæði hér heima og í Danmörku.

 

Mamma hjálpaði mikið til á heimili gömlu hjónanna, tók allt í gegn ábyggilega meira af vilja en mætti. þegar hún bakaði þá fóru heilu staflarnir til þeirra. Ég man einnig eftir Bongu koma með rútunni til að taka til hendinni. Amma og afi þurftu alla þá hjálp sem tiltæk var til að halda húsinu hreinu. Þó afi væri hress þá tíðkaðist ekki að karlmenn af afa kynslóð tækju að sér heimilis þrif.

 

Þegar ég og Þóranna sem einnig var oft á Trölló höfðum aldur til þá þrifum við húsið oftar en ekki, en vorum helst til fljótar að því að ömmu fannst. Hún fór pennt í að segja okkur það….. mikið voruð þið nú fljótar að þessu elskurnar eruð þið örugglega búnar? Sigrún mín, hún mamma þín er miklu lengur að þessu en þið.

Eitt fast verkefni höfðum við frænkurnar en það var að fægja silfrið. Okkur fannst það ekkert sérlega skemmtilegt, þetta var endalaust verk, silfurborðbúnaður örugglega fyrir 12 manns ef ekki fleiri, bæði fyrir  mat og  kaffi, alls konar spaðar, hnífar og ég tala nú ekki um myndarammana, sykurkarið og rjómakönnuna.  Það reddaði okkur þegar Kristín frænka Kjartansdóttir mætti á svæðið og tók til hendinni með okkur þá var fjör í kotinu. Það sem við litum upp til hennar. Hún kom oft og gisti, auðvitað tróð ég mér með henni. Við sváfum saman í heita herberginu við hliðina á þvottahúsinu. Það var í rauninni ekki líft þarna inni, alltaf mökk hiti, það virtist aldrei vera hægt að laga hitann, ofninn ábyggilega ónýtur. En þarna skemmtum við frænkurnar okkur konunglega margt rætt og mikið gaman.

Ég man hvað mér þóttu íþróttaskórnir hennar Kristínar æðislegir, þetta voru gaddaskór, hún var mikil íþróttakona.

 

Það var hóll rétt hjá húsinu en þangað var farið með alla matarafganga sem gefnir voru hröfnunum. Það má segja að mér hafi yfirleitt hlotnast sá vafasami heiður að fara með ill þefjandi dallinn upp á hól. Þar sem ég var frekar klígjugjörn reyndist þetta hlutskipti mitt mér oft erfitt. Ég finn enn dauninn af hólnum og dallinum! Alla mína æsku voru krummarnir á hólnum og stríddu þeir látlaust Hringi hundi afa og upphófust iðulega mikil læti, sem manni stóð ekki alltaf á sama um.

 

Verð að geta þess að hrafnar eru mínir uppáhalds fuglar dag.

 

Allt sem afi gerði fannst mér mjög merkilegt, ég man aldrei eftir honum vera flýta sér, stress var orð sem ekki þekktist. Hann átti kofa með risi sem hann notaði töluvert. Hann fór í ljósbrúnan slopp með mikilli viðhöfn tilbúinn í verkefni dagsins. Þarna var hefil-bekkur og allskonar önnur verkfæri og gamalt dót. Ég held að hann hafi aðallega verð að laga hin ýmsu verkfæri og tæki. Kannski þurfti hann að komast burt frá amstri dagsins, fá hugarró og hlaða rafhlöðurnar!

En fuglahús smíðaði hann sem síðan var neglt á kofann og verpti maríuerla í hann til margra ára.

Í rjáfrinu í kofanum hékk harðfiskur sem við krakkarnir stálumst í og gerðum góð skil, hann var án efa hund gamall en svakalega góður!

Úti var fótstiginn hverfissteinn með sæti þar brýndi afi alla hnífa og ljáin. Hann sló túnin með orfi og ljá þar sem sláttuvélin réði ekki við, en hún var drifin áfram með handaflinu einu saman.

 

Þegar hann hreinsaði snjóinn af stéttinni sem var nokkuð löng þá tók það hann óratíma enda nákvæmur og vandvirkur. Allt svo þráðbeint og fínt að eftir var tekið.

Á stjörnubjörtum kvöldum fór afi með mig út og þuldi  nöfnin á stjörnunum, afskaplega hreykinn.

 

Afi lagði kapal á hverjum degi við skrifborðið sitt. Stundum spiluðum við Rússa nema hvað….og auðvitað fleiri spil.

Amma sat á dívaninum inni hjá honum flötum beinum, þráðbein og gerði handavinnu. Hún prjónaði sokka, og vettlinga á okkur krakkana, heklaði milliverk sem notuð voru í sængurföt eða þá gluggatjöld. Einnig merkti hún diskaþurrkur, handklæði, vasaklúta og öll rúmföt með upphafsstöfunum sínum.

Við biðum alltaf spennt eftir framhaldsleikritunum í útvarpinu.

Þau eignuðust sjónvarp fljótlega eftir að Ríkissjónvarpið hóf göngu sína 1967. Það varð bylting hjá þjóðinni þegar það tók til starfa, sauðskinns skónum loksins sleppt…. afi gekk að vísu lengi vel í sauðskinns skóm innandyra!

Afi fussaði og sveiaði ef Bítlarnir, Rolling Stones ég tala nú ekki um Hljómar komu á skjáinn, kallaði tónlistina þeirra garg og graðhestatónlist.

Ég þorði ekki fyrir mitt litla líf að láta áhuga minn í ljós.

 

Þegar foreldrar mínir fóru til Danmerkur 1967 til eins árs þá bjó ég á Trölló. Stulli var hjá Bíbí og Stebba, litlu stubbarnir fóru með þeim.

Um þetta leiti dvaldi amma langdvölum á sjúkrahúsi, við afi í mat hjá Höllu og Magga sem bjuggu  í húsinu okkar í Markholti, en þangað fluttum við 1964 að mig minnir.

Ef að ég gerði mat þá voru það bjúgu og grjónagrautur með súru slátri til skiptis. Afi lét sér vel líka kvartaði aldrei sagði frekar…. þetta er ljómandi gott hjá þér lambið mitt!

Hann setti alltaf sinnep á bjúgu og saltfisk, rabarbarasultu og aðrar tegundir af sultu ef svo bar undir út á skyrið og rjóma.

Hann hefði í raun átt að markaðsetja það, var langt á undan sinni samtíð í gerð ávaxtaskyrs! Ég hermdi auðvitað eftir honum, geri allt þetta enn þann dag í dag.

 

Afi tók bílpróf 62ja ára. Keypti rauðan Skoda. Ég fór með þeim í fyrstu ferðina norður í Mývatnssveit sem tók 3-4 daga. Mamma stóð skelfingu lostin á planinu á Trölló þegar lagt var af stað og skal engan undra! Ég komst varla fyrir í aftursætinu vegna farangurs. Farið var í áföngum, vinahjón ömmu og afa voru í samfloti hluta leiðarinnar.

Fyrst var stoppað við Bifröst og borðað nesti.

Gist á Tanganum, skyldfólk  heimsótt, svona gekk ferðin alltaf verið að stoppa.

Ef bíll fór fram úr afa sem trúlega ók mjög hægt og gætilega þá heyrðist…. hvaða asi er á þér væni minn!  Það kom fyrir að grjótgusur steyptust yfir nýja bílinn þegar önnur ökutæki geystust fram úr okkur, þá fór um gamla manninn og var hann allt annað en glaður, amma hljóðaði upp og var afskaplega hneyksluð yfir frekjunni í ökumönnunum, afi brást illa við gerði henni ljóst að hann væri með fulla stjórn á tækinu, hún mætti ekki undir nokkrum kringumstæðum haga sér svona.

 

Það var oft glatt á hjalla á Trölló. Tommi og Hadda bjuggu á loftinu um tíma með ungana sína. Tommi átti rosalega flott mótorhjól sem við krakkarnir héldum ekki vatni yfir, hann tók okkur eitt af öðru á bögglaberan og ók upp að Brúarhóli og til baka…. það sem við vorum upp með okkur og litum upp til hans.

 

Hadda fór á hverju hausti að tína ber, þetta voru margir lítrar. Þau voru sett út á stétt, náð í ryksuguna ruslið blásið frá síðan sátum við og plokkuðum það sem eftir var. Síðan var sultað og saftað. Amma átti sultu og saft allan veturinn sem hún notaði spari.

Á haustin var sláturgerð. Amma setti á sig hvítu skupluna sem hún brúkaði við meiri háttar matseld einnig þegar hún bakaði kleinur.

Afi sveið hausana og lappirnar. Sláturgerðin var heilmikil vinna og umstang, þvottahúsið og eldhúsið undirlagt í nokkra daga. Slátrið var soðið í stóra suðupottinum í þvottahúsinu og stór hluti af því settur í súr sem gerð voru góð skil allan veturinn og jafnvel lengur.

 

Fyrir jólin var settur upp kastari norðan við Trölló, rauður kreppappír hafður á milli glerja, húsið ljómaði yfir hátíðirnar, fallegasta húsið í sveitinni. Mér segir svo hugur að Tommi hafi átt sinn þátt í þessu ljósi? Amma og afi höfðu auðvitað jólatré. Þetta var gerfitré svona um 60cm á hæð með rauðum berjum á endum greinanna. Það var hlutverk afa að skreyta það. Hann nostraði heillengi við verkið, kúlur eða skraut var lítið en þeim mun fleiri ljós sem voru bjöllur með allskyns myndum og vitanlega toppur. Ég er þess fullviss að bjöllurnar hafi komið frá verksmiðjunni á Reykjalundi. Aðalmálið var svo englahárið sem huldi tréð. Þegar kveikt var á því var eins og að bjöllurnar hjúfruðu sig í hreiðri, ég stóð agndofa yfir fegurðinni!  Mér fannst afi besti jólatrés skreytingamaðurinn í öllum heiminum.

 

Í mínu ungdæmi sá fullorðna fólkið um að skreyta tréð. Stofan var harðlæst og máttum við ekki sjá tréð fyrr en á aðfangadagskvöld en það var skreytt seint á Þorláksmessu eða á aðfangadag. Ég sver nú ekki fyrir það að ekki hafi verið nokkur nebbaför á stofuglugganum!

Við fengum að sjá um músastiga skreytingar.

Ég gleymi aldrei að fyrir ein jólin voru amma og afi að pakka inn jólagjöfum, skrifstofan var full af dóti, ég spurði, hvað gefið þið eiginlega margar gjafir? Þær eru nú 54 í ár sagði afi hinn rólegasti. Sumir pakkana voru til vandalausra. Þetta segir svo margt um gjafmildi þeirra og elsku.

 

Stórt og fjölmennt jólaboð var haldið á jóladag á Trölló. Börn og barnabörn sem bjuggu sunnan heiða mættu á svæðið. Þetta var mjög hefðbundið boð, hangikjöt með tilheyrandi meðlæti. Laufabrauð ekki á borðum þess í stað partar sem amma kallaði svo, soðið brauð heitir það einnig hjá sumum. Heitt súkkulaði með rjóma og ótal tegundir af tertum og smákökum, Til margra ára tók Tommi að sér stórt hlutverk á jólunum okkur börnunum til mikillar gleði.

 

Diddi og Tommi voru að manni fannst með ógrynni af flugeldum á gamlárskvöld, þeir virtust geta skotið enda laust. Í minningunni finnst mér að þeir hafi beint skotunum á heimaslóðir hvors annars. Við biðum eins og vænta mátti með öndina í hálsinum eftir þessari viðureign þeirra full lotningu.

 

Diddi átti einhverju sinni bíl sem hét “Unimokk” eða eitthvað álíka. Þetta var afskaplega klunnalegur og stór grænn bíll með palli, tók tvo farþega, minnti á herbíl. Okkur Þórönnu þótti mikið sport að fá að sitja í honum. Við hlupum niður á veg þegar von var á Didda í mat, brunuðum upp brekkuna og niður aftur að málsverði loknum.

Iðulegast var sungið hástöfum á leiðinni. Meira að segja á dönsku!

 

Ragnar og Ólöf bjuggu einnig á loftinu með sín börn í nokkur ár. Það var aldrei lognmollan yfir frænda. Hann var einstaklega fjörugur,  glettinn og skemmtilegur maður. Brandararnir fuku og svo sagði hann svo skemmtilega frá öllu sem á daga hans hafði drifið, maður var með stjörnur á augunum.  Hann var litla barnið hennar ömmu, það sem hann gat atast í henni strítt og komist upp með það.

 

Einna minnisstæðust eru mér vorin þegar systurnar og mágkonur mömmu komu til að hjálpa ömmu í vorhreingerningu….fyrr en varði var allt komið á fulla ferð….gluggatjöld út á snúru, allt rifið út úr fataskápum, jakkaföt, kjólar og annar fatnaður viðraður. Bækur teknar úr bókaskápum færðar út á dívan á stéttinni og slegnar sundur og saman. Sófasettið og stólarnir fengu sömu útreið með bankara. Veggir og skápar þrifið, mubluáburður á húsgögnin. Heimilið orðið glansandi fínt á met tíma enda konurnar harðduglegar.

Við krakkarnir vorum líka látin hjálpa til, lömdum stólana, hlupum út á snúru og til baka með föt og fleira, engin miskunn þar.

 

Mikil eftirvænting ríkti þegar von var á systkinum mömmu og fjölskyldum þeirra í heimsókn.  Þegar “Landróverinn, Renóinn, Ópelin, og Skódinn” skriðu upp brekkuna drekkhlaðnir krökkum og farangri þá var von á miklu fjöri á hólnum.

Jafnt börn sem fullorðnir fóru í allskonar leiki, stórfiskaleik, kíló, hornabolta, yfir, sto, myndastyttuleik, parís, verpa eggjum og svona mætti lengi telja. Margs konar keppnir voru háðar, fyrst upp í hugann kemur, hver gat pissað lengst og hæst ofan af kartöflu-kofanum, en það var Lárus Sighvatsson, bunan hans fór í stórum boga næstum út í læk sem okkur fannst yfirnáttúrulegt. Stultur voru einnig feikilega vinsælar, því hærri því tilkomu meiri. Að stelast til að reykja njóla þótti mikið sport hm! Gamla ryðgaða rútu boddíið sem trúlega var eftirlegu drasl frá veru hersins, var ævintýralegt að leika sér í, það var staðsett fyrir neðan Dvergó. Í því ferðuðumst innanlands og jafnvel til annara heimsálfa. Einnig var það notað sem heimili. Amma hafði eftirlátið okkur fullt af gömlu eldhúsdóti. mikil eldamennska fór því þar fram ég tala nú ekki um drullu kökurnar sem skreyttar voru með sóleyjum og fíflum. Þær voru oft svo girnilegar og fallegar að við reyndum stundum að borða þær!Litlu krökkunum var staflað upp í farangurs hólfin til að láta þau fara sofa.

Einnig áttum við mikinn bústofn, kindur, hesta, kýr, öll þessi dýr voru meira og minna bein, við létum bara ímyndunaraflið ráða því hvaða bein var hvaða dýr. Að eignast gamalt hrífu eða kústskaft var ekki lítið, þá bundum við snærisspotta á annan endann og vorum þá kominn á þennan fína gæðing, riðum út um allar trissur alsæl með skaftið á milli fótanna.

Oft var hverfissteininn líka notaður sem klár.

 

Það var stórt og mikið moldarbarð á milli Tröllagils og Brúarhóls. Þar eyddum við börnin löngum stundum sumur og vetur. Á sumrin lögðum við vegi sem við ókum síðan okkar heimasmíðuðu faratækjum á. Á veturna myndaðist í barðinu stór skafl sem við gerðum í göng og skriðum fram og aftur í leit að fjársjóðum.

 

Ég tel mig getað fullyrt að við barnabörnin höfum öll átt skemmtilega og ógleymanlega daga á Trölló.

 

Æska mín var mjög skemmtileg. Ljúfar minningar að ylja sér við er ómetanlegt.

Amma og afi voru mér afar kær, tel ég mig hafa verið mjög lánsama að hafa verið þeirrar gæfu aðnjótandi að vera í svona mikilli nálægð við þau og fá að kynnast þeim eins vel og ég gerði.

Og elskulega frændfólk, þið eruð einnig frábær og áttuð ykkar þátt í því hvað æska mín var yndisleg og eftirminnileg.

 

Nú er mál að linni. Kærar þakkir fyrir mig.   

 

                                TJÚMMA.