Ættarmót Brúarlandsfólksins á Hvammstanga
Það var ekki ég sem fór fram á það að tala hér í kvöld. Mér var bara skipað það og þið verðið að hafa viljann fyrir verkið. Nú er búið að kasta mér út í djúpu laugina en ég ætla bara að smala í grynnri endanum. Ég ætla að tala um sjálfan mig og frá mínum sjónarhóli, annars yrði þetta svo langt mál. En ef ég klára mig af þessari tölu, þá getið þið fullvissað ykkur um að ég verð aldrei beðinn um svona lagað aftur. Þið getið beðið alveg róleg fram að næsta ættarmóti.
Foreldrar mínir voru Lárus Halldórsson og Kristín Magnúsdóttir. Ég er fæddur að Varmá þar sem nú er Gagnfræðaskólinn, 23. september 1929. Við fluttum í Brúarland þetta sama ár í desember að mig minnir. Ég man nú ósköp lítið frá Varmárdvölinni ég er ekki eins skarpur og mörg systkini mín sem mörg hver virðast muna langt fram fyrir eigin fæðingu. En látum það nú gott heita.
Uppeldið á Brúarlandi var nú bara eins og gerist og gengur. Það var ansi margt í heimili, alla tíð. Heima stoppuðu rúturnar og þótti ekki tiltökumál að bílstjórinn stoppaði í kaffi og kannski 2-3 með sem ekki lá svo mikið á heim. Eða bíllinn fór upp í Reykjahverfi áður en hann fór upp í Dal og þá komu Dalbúarnir í kaffi á meðan og svo kom rútan aftur heim og sótti þá.
Það gekk nú á ýmsu á svona heimili en ég held að samkomulagið hafi verið býsna gott. Við vorum nú ansi mörg í heimili, ég minnist þess þegar ég var vaxinn úr grasi að milli 30 og 40 manns voru í jólamatinn á Brúarlandi. Þið getið kannski áætlað fjöldann með því að líta hér yfir salinn því hér erum við um það bil 150, eða rúmlega þrisvar sinnum fleiri. Ég hugsa að það þætti nú ansi margt á einu heimili í dag.
Mér er til efs að uppeldi okkar hafi getað verið betra og margir geta öfundað okkur af því. En þröngt var búið á Brúarlandi, ótrúlegt en satt. Við systkinin átta, foreldrar okkar og eldri kona, ellefu alls sváfum í einu herbergi í kvistinum á Brúarlandi. Við systkinin sváfum tvö og tvö saman í rúmi, stundum fengum við að sofa upp í hjá Fríðu. Hún var nú ekki ánægð ef rúmið blotnaði. Það kom nú bara fyrir ef stelpurnar sváfu hjá henni. Minnir mig.
Lífið gekk nú sinn vana gang, mikið og leiki og söng, úti sem inni. Ásumrin í ýmsum leikjum; stórfiskaleik, laus og bundin, kýlubolta, strik og sto, feluleik, fótbolta og fallin spýtan. Margir fullorðnir voru með okkur í þessum leikjum. Við veiddum ála í Varmá og fórum í sund uppi á Álafossi, bæði í úti- og innilauginni og í ýmsum leikjum í kjallaranum í Brúarlandi. Á veturna var ekki síður verið úti; við vorum á skíðum, skautum og byggðum snjóhús. Það var gott að byggja snjóhús í Tröllagili. Þar var mikið um góða skafla sem húsin voru grafin inn í, stundum tvær til þrjár hæðir.
Alvara lífsins blasti nú líka við okkur. Pabbi og mamma stunduðu smábúskap með kýr, kindur, hænsni, endur og tvö hross. Við fórum strax og getan leyfði að hjálpa til, setja niður kartöflur og taka upp kartöflu, hjálpa til við heyskap, stundum á haustin fórum við strákarnir að taka upp kartöflur hjá Kristni á Mosfelli og Níelsi á Helgafelli. Kristinn sló véltæk tún með hestasláttu vél en pabbi átti ekki slíkt tæki, einnig plægði hann fyrir pabba. Ætli við höfum ekki fengið mjólk hjá Níelsi í skiptum fyrir þessa vinnu.
Á Brúarlandi var heimavistarskóli frá stofnun og fram undir stríð. Hluti Brúarlands var leigður út til sumardvalar fyrir fjölskyldur. Tvær til þrjár fjölskyldur uppi og ein niðri í kjallara. Dætur Ástu, systur mömmu, bjuggu hjá okkur á Brúarlandi. Ásta missti mann sinn árið 1929 og heiti ég í höfuðið á honum. Ásta vann við símann og eldamennsku á Brúarlandi. Heima voru yfirleitt tvær stúlkur við eldamennsku, þvotta og þrif. Stundum fylgdu þeim börn. Svo voru líka vetrarmenn sem sáu um búið. Einu sinni sem oftar var fundur í Brúarlandi, menn voru staddir í ganginum á Brúarlandi. Nokkrir bændur og presturinn, þá kom þar inn einn vetrarmaðurinn með mjólkurfötu úr fjósinu, hann leit yfir hópinn og sagði: “Hér er allt frá bændum, niður í presta og upp til skítkalla”. Tekið skal fram að vetrarmaðurinn var vinur prestsins og frændi prestfrúarinnar.
1940 var Ísland hernumið. Þá kom breskur her til landsins. Þá má segja að æska okkar á Brúarlandi hafi hrunið á einum degi. Allt gjörbreyttist. Við yngstu börnin vorum send til frændfólks okkar í sveit norður í Húnavatnssýslu vegna stríðsins. Við vorum á Bergstöðum á Vatnsnesi, Bálkastöðum út á Heggstaðanesi, á Hamri fyrir utan Hvammstanga og líka í Vatnsdalnum. Okkur gat ekki liðið betur en hjá þessu góða fólki.
Þótt stríðið hafi breytt öllu hjá okkur á Brúarlandi þá voru nú hermennirnir menn eins og við hin. Litli bróðir minn orðaði þetta nú þannig þegar hann sá fyrstu hermennina koma heim og heyrði í þeim: “Þeir hlæja á íslensku.”
Á Brúarlandi lagði herinn undir sig stóran hluta af túni og hlaði og byggði þar timburhús og bragga. Samkomulagið við herinn var framan vonum, lítið var um árekstra. Herinn lagði einnig undir sig kjallarann á Brúarlandi, höfðu vakt á símstöðinni allan sólarhringinn til að byrja með. Margt skondið kom nú upp á. Gort lávarður, yfirmaður herja Bandamanna í Evrópu, kom í heimsókn í Brúarland. Við áttum mjög músíkalskan hund sem hét Hringur, sá fyrsti röðinni af þremur. Ef maður gólaði þá spangólaði hann, og ef maður hækkaði sig eða lækkaði þá reyndi hann líka. Hann spangólaði mikið ef hann heyrði í sekkjapíu og náði ýmsum tónum. Pabbi var beðinn um að hafa hundinn inni þegar tekið var á móti lávarðinum með heiðursverði og sekkjapípublæstri. Hófst nú móttakan, en allt í einu sat Hringur fremstur í hópi sekkjapíuleikaranna og spangólaði eins og lífið ætti að leysa. Hringur var numinn spangólandi á brott, bros færðist yfir andlit þeirra sem ekki voru skoskir. Hver hleypti Hring út? Ekki veit ég það og verður sú gáta ekki leyst.
Það kom ýmislegt upp á eftir að Bandaríkjamenn komu, alvarlegasta atvikið var þó trúlega þegar skotið var í hné og hnéskel brotin í manni sem átti erindi í Brúarland. Hann ætlaði inn um gamla hliðið á hlaðinu en herinn hafði byggt annað hlið sem við áttum að nota en hann neitaði að ganga inn um það.
Við krakkarnir áttum þó ýmisleg skemmtileg samskipti við hermennina líka. Pabbi átti brúna hryssu sem hét Brúka, ég var að slóðadraga úti á túni á komu þar að nokkrir hermenn sem voru reykjandi sígarettur. Ég spurði einn þeirra hvort hann vildi ekki gefa Brúnku eina sígarettu til að éta. Hann hélt það nú. Brúnka át þessa sígarettu en vildi ekki aðra, þá spurði ég hann hvaða tegund hann reykti, hann sagði Chesterfield. Þá sagði ég hún vill bara Lucky Strike! Þá sagði hann: “hey strákar, eigið þið til Lucky Strike?” Þeir skildu grínið en ekki hann.
Brúarland var miðstöð Mosfellssveitar. Þar var barnaskólinn, pósthús, símstöð, bókasafn, þar voru allir fundir haldnir. Kórar voru stofnaðir hér og æfðu í kjallaranum, þar voru æfðar íþróttir, fimleikar, glíma og fleira og þar voru stundaðar dansæfingar. Hér sungu kórarnir sína konserta. Allt sem tilheyrði menningu í sveitinni fór fram á Brúarlandi.
Nú læt ég þessu lokið, þetta er bæði stolið stælt og frumsamið.
